Portugalia z dniem 1 maja 2006 r. zniosła okres przejściowy w zakresie zatrudnienia pracowników pochodzących z nowych krajów Unii Europejskiej. Oznacza to, ze Polacy chcący świadczyć usługi lub pracować w tym kraju jako pracownicy najemni mogą w pełni korzystać ze wszystkich praw wynikających z unijnych zasad swobody przepływu pracowników oraz usług. Od 1 maja 2006 r. od obywateli narodowości polskiej nie wymaga się posiadania wizy z prawem do pracy. Mogą oni korzystać z tych samych przywilejów co pracownicy portugalscy, w szczególności związanych z warunkami pracy, płacy i ubezpieczeń społecznych. Wyżej wymienieni obywatele uzyskują preferencje w dostępie do portugalskiego rynku pracy, przed obywatelami pochodzącymi z krajów trzecich. Członkowie rodziny pracownika z nowego kraju członkowskiego również otrzymują dostęp do portugalskiego rynku pracy.

Zgodnie z prawem nr.37/2006, z 9 sierpnia, Polacy jako obywatele UE maja prawo do wjazdu, przebywania i zamieszkania na terenie Portugalii, wraz ze swoimi rodzinami. Obywatele UE maja prawo przebywac na terenie Portugalii do 3 miesiecy na podstawie waznego paszportu lub dowodu osobistego. W przypadku pobytu dluzszego niz 3 miesiace pobytu powinni oni ubiegac sie o prawo do pobytu jako obywatele UE tzw. Certificado de Registo. Dokument ten nalezy uzyskac do 30 dni po uplywie 3 m-cy pobytu na terenie Portugalii. W tym celu nalezy zglosic sie do lokalnego Oddzialu Urzedu ds. Cudzoziemców i Granic (Direcção ou Delegação Regional do Serviço de Estrangeiros e Fronteiras - SEF) badz do Urzedu Miasta (nie wszystkie Urzedy Miast wydaja tego typu dokumenty). Certificado de Registo wydaje sie na miejscu w SEF (wczesniej nalezy umówic sie na spotkanie telefonicznie). Dokument wydawany jest na okres 5 lat. Wiecej informacji na stronie www.sef.pt w menu „Ajuda", w pod-menu „Cidadãos EU, EEE, Suiça" lub pod nr telefonu: (00 351)217115110.


Celem podjęcia pracy w Portugalii, należy posiadać portugalski numer identyfikacji podatkowej (zwany Número de Identificaçao Fiscal - NIF albo Número de Contribuinte). Podanie o przyznanie NIF należy złożyć w lokalnym Wydziale Finansowym (Repartiçao de Finanças). Dodatkowe informacje na stronie www.lojadocidadao.pt lub pod nr telefonu: 808241107.

Obywatele UE maja dostęp do ofert pracy Państwowego Biura Pracy (Serviço Público de Emprego). Należy w tym celu zarejestrować się w najbliższym Biurze Pośrednictwa Pracy (Centro de Emprego), okazując dowód osobisty bądź paszport.

Podczas ubiegania się o prace, ważne jest również zapewnienie możliwości kandydowania na stanowisko odpowiadające profilowi pracownika, poprzez okazanie dyplomów uniwersyteckich i zawodowych uznanych przez Narodowy System Certyfikacji Zawodowej (Sistema Nacional de Certificação Profissional) - patrz: uznawanie kwalifikacji zawodowych str. 3.
Pracodawca powinien powiadomić Główny Inspektorat Pracy o zawarciu umowy o prace z pracownikiem zagranicznym, bądź bezpaństwowcem, zanim ten rozpocznie świadczenie pracy. Powiadomienie pisemne należy poprzeć kopia umowy o prace.
Obowiązek ten nie istnieje przy zatrudnianiu pracowników pochodzących z Państw Członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Espaço Económico Europeu) lub z innych państw, do których stosują się podobne przepisy. (Powiadomienie o zawarciu umowy o prace Art. 89, pkt 1 Kodeksu Pracy i 159 Regulaminu)


Umowa o pracę

Prawa dot. pracowników zagranicznych i bezpanstwowców reguluje Ustawa nr 35/ 2004 z dn. 29 lipca 2004 r. Elementy, które powinny znaleźć się w umowie zawartej pomiędzy pracownikiem i pracodawca przedstawia Rozdział X, Artykuł nr 158 tej ustawy:

- Imię i nazwisko lub nazwa i adres zamieszkania lub adres siedziby kontrahentów;
- Informacja o wizie z prawem do pracy lub tytule zezwalającym na zamieszkanie stale lub
tymczasowe pracownika na terytorium portugalskim;
- Informacja o rodzaju działalności prowadzonej przez pracodawcę:
- Stanowisko lub rodzaj wykonywanej pracy;
- Miejsce i okres, na jaki pracownik jest zatrudniony;
- Stawka wynagrodzenia i sposób jej obliczania;
- Data rozpoczęcia i wygaśnięcia umowy.

Umowa o prace powinna być sporządzona w trzech egzemplarzach, przy czym jeden przysługuje zatrudnionemu.



Wymagane załączniki:
- Pracownik powinien załączyć do umowy identyfikacje oraz adresy osób powołanych do korzystania ze świadczeń w przypadku śmierci lub choroby będącej rezultatem wypadku przy pracy;
- Dokumenty potwierdzające posiadanie tytułu zezwalającego na zamieszkanie stale lub tymczasowe pracownika na terytorium portugalskim


Pisemne powiadomienie Głównego Inspektoratu Pracy o zerwaniu umowy o prace z pracownikiem zagranicznym bądź bezpaństwowcem następuje w okresie do 15 dni od momentu zerwania umowy.

Obowiązek powiadomienia o zerwaniu umowy o prace nie istnieje w przypadku pracowników będących obywatelami państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego bądź innych państw, do których odnoszą się podobne przepisy.


Osoby pracujące na własny rachunek (trabalhadores pela conta própria), powinny zgłosić się do Urzędu Podatkowego (Repartiçao de Finanças) w celu:

- otrzymania numeru identyfikacji podatkowej (Número de Contribuinte, NIF);
- zgłoszenia rozpoczęcia działalności gospodarczej (declaraçao do início de actividade);
- pobrania druków rachunków (recibos verdes), które będą później wystawiane klientom.
Należy także zgłosić się do tutejszego ZUS (Segurança Social).

Informacje o możliwościach zatrudnienia oraz warunkach życia i pracy w Portugalii można uzyskać w systemie Europejskich Służb Zatrudnienia EURES (European Employment Services), powołanym przez Komisje Europejska w celu usprawnienia swobodnego przepływu pracowników, pod adresem www.europa.eu.int/eures

Zasiłek dla bezrobotnych

Istnieje możliwość przeniesienia zasiłku dla bezrobotnych do Portugalii na okres 3 miesięcy przez osoby otrzymujące zasiłek w Polsce (o ile jest się do tego uprawnionym). W tej sytuacji, po uprzednim zgłoszeniu się do Wojewódzkiego Urzędu Pracy i pobraniu formularza E303, zasiłek wypłacany jest w wysokości ustalonej w Polsce, ale przeliczony na walutę obowiązującą w Portugalii.
Szczegółowe informacje pod adresem Ministerstwa Pracy i Solidarności Społecznej (Ministério do Trabalho e da Solidariedade Social): www.mtss.gov.pt


Uznawanie kwalifikacji zawodowych

Portugalia stosuje Dyrektywę 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dn. 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych.
Instytucja, która zajmuje się sprawami zatrudnienia oraz uznawaniem kwalifikacji zawodowych jest Instytut Zatrudnienia i Doskonalenia Zawodowego tzw. IEFP (Instituto de Emprego e Formação Profissional), Biura Posrednictwa Pracy (tzw. Centros de Emprego) oraz Glówny Inspektorat Parcy (Inspecção Geral do Trabalho). Więcej informacji na temat tych instytucji na stronie Instytutu Zatrudnienia i Doskonalenia Zawodowego www.iefp.pt oraz na stronie Inspektoratu Pracy www.igt.idict.gov.pt.

Informacje dotyczącą wymogów pracy w sektorze budownictwa i robót publicznych można skonsultować na stronie www.imoppi.pt (Instituto dos Mercados de Obras Publicas e Privadas e do Imobiliario).


Istnieją działalności, wymagające potwierdzenia posiadanych kwalifikacji i rejestracji w Stowarzyszeniach Zawodowych (tzw. Ordens Profissionais). W tym przypadku należy kierować się do Instytutu Zatrudnienia i Doskonalenia Zawodowego (Instituto de Emprego e Formação Profissional).

W przypadku zarejestrowania własnej działalności gospodarczej w Portugalii należy posiadać stały adres w tym kraju, udać się do Urzędu Finansowego (Rapartição de Finanças) i uzyskać tam numer NIP (tzw. Numero de Contribuinte), a następnie w Urzędzie Skarbowym (Tesouraria de Finanças) wypełnić deklaracje o rozpoczęciu działalności (Declaração de Inicio de Actividade) oraz zarejestrować się w tutejszym ZUS-ie (Segurança Social) w ciagu 10 dni od daty złożenia deklaracji o rozpoczęciu działalności.

Zasady ubezpieczeń społecznych i regulacji należności podatkowych w przypadku delegowania prcowników do realizacji kontraktów usługowych w Portugalii.

Zgodnie z Traktatem Lizbońskim przewidującym swobodny przepływ m.in. kapitału, towarów, firm i osób /pracowników, nie są wymagane  żadne formalności związane z delegowaniem polskich pracowników celem świadczenia usług w Portugalii. Informacje te są poprawne wyłącznie przy delegowaniu pracowników na okres do trzech miesięcy.

Zgodnie z wytycznymi portugalskiego Instytutu Zatrudnienia i Szkoleń Zawodowych (Instituto do Emprego e Formação Profissional), biorąc pod uwagę fakt iż każdy przypadek jest inny, firma polska delegująca pracowników do świadczenia usług na terenie Portugalii powinna skontaktować się z portugalskim Urzędem ds. Ubezpieczeń Społecznych (Segurança Social) oraz Urzędem ds Podatkowych (Administração Fiscal) żeby ustalić czy istnieją dodatkowe procedury.

Zgodnie z miejscowym prawem opartym na stosownej dyrektywie unijnej, w Portugalii istnieją następujace procedury:

- w przypadku Ubezpieczeń Społecznych (zgodnie z art. 15 i 19 Regulacji nr 987 z 16.09.2009r.:http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2009:284:0001:0042:EN:PDF )

Pracodawca który deleguje swoich pracowników na teren innego państwa członkowskiego celem świadczenia usług, na własną rękę informuje z wyprzedzeniem właściwą instytucję w kraju członkowskim, którego prawo jest w tym przypadku stosowane (prawo kraju członkowskiego wysyłającego, w tym przypadku Polska).

Odpowiednia instytucja państwa członkowskiego wysyłającego zawiadamia również pracodawcę o zobowiązaniach wynikających z obowiązującego prawa, a także o zapewnieniu mu niezbędnej pomocy w celu spełnienia tych zobowiązań.

Na wniosek pracodawcy właściwa instytucja (Urząd ds. Ubezpieczeń Społecznych państwa członkowskiego wysyłki) wydaje zaświadczenie związane z ustawodawstwem dotyczącym ubezpieczenia społecznego danych pracowników (Portable Document A1) i wskazuje do kiedy ma ono zastosowanie.

W Portugalii, pracodawca musi przedstawić w rejonowym Urzędzie ds. Ubezpieczeń Społecznych (w zależności od miejsca świadczenia usług) zaświadczenie o ubezpieczeniu społecznym danych pracowników (Portable Document A1) wydane przez właściwą instytucję w Polsce.

- w przypadku Urzędu ds. Podatkowych

Pracodawca który deleguje pracowników do świadczenia usług w innym państwie czonkowskim jak i pracownik który zostaje oddelegowany, mają obowiązek na własną rękę poinformować o tym Urząd ds. Podatkowych państwa członkowskiego wysyłającego. Obie strony, w celach podatkowych, powinny zasięgnąć informacji nt procedur / modeli obowiązujących w danym państwie członkowskim, związanych z deklaracją przychodów wypłacanych podatnikom, będącym rezydentami bądź nie.

W Portugalii, w celach podatkowych, pracodawca powinien udać się do Urzędu ds. Podatkowych (w zależności od miejsca świadczenia usług) celem uzyskania dokumentów niezbędnych do złożenia deklaracji dot. przychodów wypłaconych podatnikom, będącym rezydentami bądź nie (w zależności od przypadku).